• Ngệ thuật tạo dáng cây cảnh

    Thảo luận trong 'Hỏi đáp về Sân vườn - Tiểu cảnh - Non bộ' , 7/8/10

    1. babylon Guest

      Chúng ta đang trong quá trình tiếp biến văn hóa nghệ thuật SVC nước ngoài; đồng thời, cũng đang tiếp biến văn hóa nghệ thuật SVC trong nước, giữa các dân tộc, các vùng miền; giữa xưa và nay... Song mọi sự thẩm định đều phải dựa trên cơ sở, tiêu chí của cái đẹp, phù hợp với thời đại



      Theo đại văn hào Nga, M. Gorki: “Con người về bản chất là một nghệ sĩ, vì ở đâu họ cũng muốn đưa cái đẹp vào cuộc sống. Chính mức độ đưa cái đẹp vào cuộc sống đánh giá trình độ văn hóa thẩm mỹ của một xã hội và của mỗi con người”.

      Nhờ quá trình lao động cải tạo thiên nhiên - xã hội - bản thân, mà con người dần phát hiện và nhận thức được cái đẹp. Cái đẹp là nhu cầu trong toàn bộ đời sống xã hội: sống thế nào cho đẹp, ứng xử thế nào cho đẹp, vui chơi, giải trí cũng phải chơi đẹp... Đặc biệt trong nghệ thuật là phải sáng tạo nên cái đẹp. Sinh vật cảnh (SVC) là một ngành nghề với mục đích cao cả là sáng tạo ra cái đẹp thiết thực, góp phần làm cho cuộc sống ngày càng đẹp hơn, nên không thể không nghiên cứu những yếu tố tạo nên cái đẹp.



      Cái đẹp trước hết không phải là những khuôn mẫu, niêm luật khô cứng mà là những mối quan hệ biện chứng thống nhất giữa các mặt đối lập trong cùng một tác phẩm, nhằm phản ánh mọi khía cạnh của cái đẹp một cách toàn vẹn và sâu sắc. Cái đẹp với những đặc trưng của nó có vai trò hướng dẫn trong sáng tạo cái đẹp; đồng thời, lại là phương tiện để thẩm định cái đẹp. Chúng ta đang trong quá trình tiếp biến văn hóa nghệ thuật SVC nước ngoài; đông thời, cũng đang tiếp biến văn hóa nghệ thuật SVC trong nước, giữa các dân tộc, các vùng miền; giữa xưa và nay. Đó là giai đoạn song hành giữa các loại hình cây cảnh trong và ngoài nước, giữa truyền thống và cây cảnh nghệ thuật (CCNT) đương đại. Cho nên, trong quá trình thẩm định nghệ thuật cây cảnh, không tránh khỏi sự chi phối bởi những định hình nghệ thuật cây cảnh cổ đã ăn sâu vào tiềm thức qua nhiều thế hệ với CCNT mới đang trong quá trình hình thành. Song mọi sự thẩm định đều phải dựa trên cơ sở, tiêu chí của cái đẹp, phù hợp với thời đại.

      Để tạo một CCNT phải đi từ cảm xúc đến hình tượng. Không có cảm xúc thì không có bất kỳ hình tượng nghệ thuật nào cả. Ngược lại, khi kiểm định giá trị của CCNT ta phải xét xem nó có tính biểu cảm (gợi cảm) và có tính hình tượng (gây ấn tượng) không?

      Cơ sở sinh lý nhận biết cái đẹp

      Khi mắt ta nhìn, nó ghi nhận liên tục rất nhiều hình ảnh khác nhau từ một sự vật. Các hình ảnh diễn ra tưởng như hỗn độn đó được truyền về não. Bộ não có nhiệm vụ sắp xếp lại theo một trật tự ổn định. Chính bộ não đã hoạt động theo hướng vươn tới sự hài hòa một cách tự phát, tức là nó thống nhất cái đa dạng của sự vật, đưa đến cho ta một kết luận là vật đó đẹp như thế nào? “Khen cho con mắt tinh đời” (Kiều - Nguyễn Du). Con mắt tinh đời chính là khả năng nhạy bén trong dự báo và thẩm định cái đẹp dựa trên cơ sở sinh lý học của mắt - não. Một điều khẳng định thêm là chỉ có con người mới thực sự là chủ thể của cái đẹp.



      Thống nhất trong đa dạng

      Nếu CCNT Việt Nam ở đâu cũng dùng phương pháp cắt chuyền thì sớm muộn sẽ rơi vào đơn điệu; hoặc một CCNT mà từ thân, cành, nhánh dăm đều uốn éo thì chẳng khác nào một mớ lươn bò lộn xộn trong một cái rổ. Cho nên đòi hỏi mối tương quan hợp lý giữa thống nhất đa dạng, đó là điều kiện để có một tác phẩm hoàn hảo.



      Tính hợp lý và phi lý

      Trong tạo hình cây cảnh, chúng ta thường tránh lấy cành âm, vì không hợp lý. Nhưng không phải mọi cành âm đều vô dụng. Thực tế, đã có tác phẩm nhờ xử lý tốt cành âm mà đã làm nổi bật vẻ đẹp bất ngờ của tác phẩm, nên nó trở thành hợp lý. Nhưng, nếu một “tượng quan công” quá to đặt bên một gốc cây cảnh quá nhỏ, hay một “tượng phật quan âm” lớn lại đặt trên đỉnh non bộ nhỏ là phi lý, bởi cái phi lý sẽ phá vỡ bố cục tổng thể.



      Tính nhịp nhàng, mạch lạc

      Trong CCNT ngày nay, chúng ta đã thoát ra khỏi lối tạo hình bông tán đậm đặc, hình đĩa xôi; nhưng không ít cây được coi là tạo hình mới đã rơi vào kiểu rối rắm, lộn xộn, rời rạc và nát vụn. Tính nhịp nhàng mạch lạc là, dù tán lá cắt chuyền, thưa thoáng, kết hợp nghệ thuật mảng và nghệ thuật nét; những tán lá phải là tổ hợp gắn kết của tất cả nhánh lá thành một mảng để xác định rõ đó là một cành riêng biệt. Toàn bộ các tán lá phải được sắp đặt có trật tự, ví dụ như kiểu “thang mây”, có tầng lớp mạch lạc. Mỗi bông tán có một không gian riêng, nhưng lại có mối liên kết nhịp nhàng với nhau trong bố cục tổng thể của cây.



      Tính cân đối về tỷ lệ

      Một cây phụ tử không thể thân phụ quá to, thân tử quá nhỏ, hoặc thân tử quá đẹp mà thân phụ lại quá xấu; bộ gốc, thân có đường kính 10-15cm, trong khi bộ cành chỉ bằng chiếc đũa; hoặc cây cao và gầy, hay cây đậm và thấp; cây quá to, bồn chậu quá bé hay ngược lại, cây quá đẹp mà chậu lại xấu; cũng như vật phối cảnh lại quá to… đều là sự mât cân đối về tỷ lệ.



      Tính thô và tinh tế

      Trong tạo tác CCNT, nói chung là coi trọng nét tinh tế và tránh những nét thô thiển, mất tự nhiên. Nhưng không phải nét thô nào cũng xấu, có khi chính nét thô lại tôn cao nét tinh tế của một tác phẩm. Chúng ta coi cái hốc to, thân cây mục ruỗng là thô, nhưng chính nó lại tôn cao giá trị tinh tế của các nhánh xanh tươi biểu hiện sức sống mãnh liệt. Một thân cây bị gãy với vết gãy thô bạo, nhưng vẫn có thể trở thành một tác phẩm đẹp mà không cần cắt bỏ vết gãy. Sử dụng nét thô cho đắt cũng là một sáng tạo trong CCNT.



      Nhấn mạnh và lược bỏ

      Trong nghệ thuật tạo hình cây cảnh chỉ nên để một vài chi tiết nhấn mạnh, có sức gợi cảm làđủ mà không can để quá nhiều chi tiết vừa rối rắm mà kém tác dụng. Do đó, cần mạnh dạn lược bỏ các chi tiết thừa một cách không tiếc rẻ để tác phẩm có sức tập trung cô đọng cao hơn.



      Nông và sâu

      Làm CCNT vừa phải tạo góc nhìn tối ưu, tức là mặt chính của cây và cả chiều phải – trái trong không gian ba chiều, nghĩa là phải tạo được chiều sâu. Nếu không có chiều sâu thì không tạo được cảm giác thâm u, không có chiều sâu về mặt suy tưởng cũng không cảm nhận được cái hồn của cây. Dù là cây một cành hay một ngọn, ta vẫn có thể tạo được giai điệu nông sâu của một CCNT.



      Cái thật và cái giả

      Cái thật luôn là cái đẹp, cái giả là cái xấu, cái không đẹp. Trong CCNT không thể làm đồ giả, nhưng có thể mượn cái không thật thành cái thật như mượn cành, ghép cành, ghép rễ, xóa các vết chắp nối… dùng một hòn đá đẹp bù đắp vào chỗ khuyết của bộ rễ, đó là những cái giả có thể chấp nhận được.



      Cái đẹp và cái có ích

      Cái đẹp thường gắn với cái có ích. Một CCNT đẹp vừa có hiệu quả về thẩm mỹ vừa có giá trị kinh tế cao, nhưng cái có ích chưa hẳn là cái đẹp. Ví như hoa không đồng nghĩa với rau vì chỉ hoa mới gây được khoái cảm thẩm mỹ, còn rau chỉ gây được khoái cảm sinh lý. Sản phẩm SVC ngày nay vừa là sản phẩm văn hóa thẩm mỹ vừa là hàng hóa có giá trị kinh tế cao, đòi hỏi mối quan hệ hài hòa giữa thẩm mỹ và kinh tế. Đặt nặng vấn đề kinh tế sẽ tầm thường hóa cái đẹp, mục đích tối thượng của nghệ thuật. Trong xã hội, không thể vì kinh tế mà hy sinh văn hóa.



      Thống nhất giữa nội dung và hình thức

      Đây là mối quan hệ lớn trong tiêu chí của cái đẹp. Hình thức không phải chỉ là tạo dáng bên ngoài mà chính là để chứa, để bộc lộ cái nội dung bên trong mà người nghệ sĩ gửi gắm tâm tư tình cảm vào đó nhằm phản ánh chân lý khách quan của cuộc sống. Hình thức biểu hiện thì đa dạng, phong phú, nhưng phải tương ứng với nội dung. Phải xây dựng một bố cục tổng thể hợp lý. Mỗi chi tiết tham gia vào tác phẩm phải có vai trò xác định không thừa, không thiếu. Đó là giải pháp thích hợp nhằm thể hiện nội dung một cách tối ưu. Bố cục không hợp lý sẽ làm hỏng nội dung của tác phẩm.

      Trên đây là một số yếu tố tạo nên cái đẹp mà tôi vận dụng vào CCNT. Mong bạn đọc tham khảo và góp ý.
       
      Last edited by a moderator: 7/8/10
      3 thành viên thích bài này.
      Đang tải...
    2. binh minh

      binh minh Guest

      Bài viết rất hay,, nhưng chỉ là lí luận,, lí thuyết ..
      Lí thuyết, nguyên tắc...là để cho người không biết cách.. làm cho thành đúng cách.. căn cứ vào lí thuyết để làm thành 1 tác phẩm là 1 khoảng cách...xa vời vợi
      Nhà Lí luận TVT của tờ báo HC đưa ra những lí luận về ngệ thuật thẩm định cây cảnh...đọc nge chí lí...ông làm giám khảo...chấm điểm các cuộc thi, nhưng thực tế ông chưa làm 1 cây kiểng nào...cho ra hồn..
      Trong khi đó..nhiều người khác không dựa vào lí thuyết mà chỉ bằng sự cảm nhận họ đã tạo ra những tác phẩm..thấy là... mê.
      cây cối trong thiên nhiên....đủ mọi loại hình thức..kiểu dáng
      điều quan trọng là phải nhìn cho ra đường nét ngệ thuật ẩn chứa trong đó. do bị các chi tiết thừa che lấp..mình bỏ cái thừa đi,,, cái đẹp sẽ hiện ra..
      1 Nhà điêu khắc..nổi tiếng thời trung cổ ( hình như là Michelangelo) khi đang tạc 1 bức tượng...có 1 mệnh phụ phu nhân đến ôm hai bàn tay của ông và kêu lên rằng :
      "ôi thiên tài..Thiên chúa đã cho ônghai bàn tay kì diệu tạo ra được cái đẹp"
      ông trả lời : cái đẹp có sẵn trong đá, tôi chỉ làm công việc..đục bỏ đi cái thừa
      Tôi đánh giá cao bài viết của bạn
      cám ơn
       
      Last edited by a moderator: 7/8/10
      3 thành viên thích bài này.
    3. chtoantr

      chtoantr Nhà nông nghiệp dư

      Bài viết:
      122
      Đã được thích:
      7
      Nghề nghiệp:
      sinh vien
      bác babylon viết hay lắm nếu mà có thêm hình minh họa thì tuyệt vời. hihi
       
    4. hoangleminh

      hoangleminh http://moringa.vn

      Bài viết:
      1.514
      Đã được thích:
      166
      Nghề nghiệp:
      Quản lý
      Bài này đọc để suy nghĩ về Sinh vật cảnh của nước ta hiện nay, sẽ có những bước đi mới./.
       
    5. oanhqn

      oanhqn Nhà nông nghiệp dư

      Bài viết:
      7
      Đã được thích:
      0
      Nghề nghiệp:
      kinh doanh
      bài viết rất hay chúc mừng cây cảnh ngày còn phát triển
       
    6. choicay

      choicay Guest

      đùng lá các nghệ nhân viết hay thật
      poss hình nữa là được
       
    7. dovanlo

      dovanlo Lão nông

      Bài viết:
      249
      Đã được thích:
      381
      Bài viết này của tác giả Trịnh Thuận Đức, đã đăng trên tạp chí Việt Nam Hương sắc anh Bình Minh ạ.
       
    8. caykhe

      caykhe Nhà nông nghiệp dư

      Bài viết:
      4
      Đã được thích:
      0
      Nghề nghiệp:
      bao ve
      thấy các bác khen ngợi babylon quá . tui thì mù chử nên đọc chẳng hiểu gì nếu có công thức rỏ ràng thì hay hết biết còn như vầy đoc mà hiểu chết liền kekeke
       
    9. anhmytran

      anhmytran Nhà nông chuyên nghiệp

      Bài viết:
      6.600
      Đã được thích:
      4.811
      Nghề nghiệp:
      Về hưu
      NÓi cây cảnh xum xuê hình đĩa xôi đã lạc hậu thì không đúng đâu.
      Đó là một lối cây cảnh coi như nhiều nhất trong các văn phòng ở
      Mỹ đấy. Ngoài sân, đó cũng là mốt thời thượng của những người có
      tiền. Đó là nguồn thu nhập cao nhất trong các cây cảnh.
      *
      Ví dụ, buớc vào văn phòng, ngay chân bàn người thư ký chào hỏi
      khách đã có 2 thùng hoa cúc vạn thọ, hay 2 thùng hoa thược dược
      nở đầy hoa, vừa mở cửa đã nhìn thấy ngay. Trên bàn cũng có một
      bát hoa xương rồng, hay chậu nhỏ hoa cúc ngắn cây. Sau lưng cô
      thư ký cũng có một chậu hoa lớn nữa, mới nở. Đương nhiên công ty
      làm ăn phát đạt mới có như vậy, vì mấy chậu hoa này không tươi
      được lâu, mà luôn luôn phải thay trước khi số hoa héo 1/3. Nhìn
      vào số lượng chậu hoa tươi, khách hàng cao cấp đã thấy yên tâm
      mà giao dịch. Cây cảnh để kiểu rồng phượng, dù có đắt gấp nhiều
      lần các chậu hoa kia, nhưng không gây không khí làm ăn rộn rịp,
      phát đạt, và không tốn tiền bằng những chậu hoa tươi, phải thay
      luôn luôn. Nghề nông chúng ta sống bằng những cây hoa tươi đó,
      là những người trẻ khoẻ, đang nuôi dạy con cái, chứ không phải
      vài ông già quanh quẩn với mấy chậu cảnh, hàng tháng mới bán được
      một cây.
      *
      Lại nữa, ngoài sân, khách hàng lái xe vòng vòng trước cửa trụ sở
      xung quanh tràn ngập một biển hoa. Có chỗ đặc một loại hoa, một
      màu, toàn cảnh là những mảnh màu loang lổ. Có chỗ là một loài hoa
      nhưng nhiều màu khác nhau. Có chỗ nhiều loại hoa cao thấp, hình
      dáng và màu sắc khác nhau. Có chỗ thì cây mới đang trồng, chỉ
      xanh mướt một màu, mà chưa có nụ, có bông. Mùa nào thức ấy, công
      nhân của nhà vườn lúc nào cũng không hết việc: đào xới cây qua
      mùa nở bông, trồng cây bông mới, tưới bón cây đang lên. Đó là một
      cảnh đẹp sống động, nhộn nhịp và phát đạt.
      *
      Kết luận: giữa những mặt hàng bonsai (cây cằn cỗi) chúng ta vẫn
      cần những mặt hàng ngắn ngày, và kiểu dáng xum xuê vẫn là kiểu
      dáng hiện đại, thích hợp với những nhà kính nhiều tầng chọc trời.
      Đó là kiểu dáng mang lại thu hoạch cao cho nhà nông chúng ta.
      *
       
      3 thành viên thích bài này.
    10. Dailoc

      Dailoc Nhà nông nghiệp dư

      Bài viết:
      34
      Đã được thích:
      31
      Nghề nghiệp:
      Nong
      Tôi thì không bao giờ và không thể nào… đẻ ra được một cái trứng vịt lộn nhưng nếu được mời ăn vài cái tôi vẫn có thể… thẩm định được đấy là trứng ngon hay dỡ. Ngược lại, rõ ràng là chính tác nhân sinh ra cái trứng vịt – con vịt đẻ - thì không thể nào biết được cái vị ngon của trứng rồi!

      Vâng! Đấy là lối lập luận khôi hài nhưng lại… đúng. Thực tế có những nhà phê bình nghệ thuật nỗi tiếng (xin không nêu điển hình) nhưng suốt đời, ngoài những bài viết phê bình sắc sảo ra ông ta chưa bao giờ làm nỗi được một tác phẩm thuộc thể loại mà ông ta “kiếm chuyện” thường ngày để sống (!)…

      Đó là thực tế và là sự thật mà ai cũng phải công nhận, cả trong nghệ thuật và cả trong… trứng vịt.
      Vậy thì trong nghệ thuật tạo hình cây cảnh, tôi nghĩ, cũng không thể là ngoại lệ. Nên một thành viên ban giám khảo chấm thi nào đó chưa bào giờ làm được cái cây nào ra hồn, tôi nghĩ, chưa chắc ảnh hưởng gì đến… chất lượng chấm thi ở vào trình độ chuyên nghiệp thượng thừa của ông ta. Và ngược lại, một nghệ nhân nổi tiếng chưa hẳn đã làm tốt nhiệm vụ này (có khi còn làm hỏng việc cũng nên) khi ông ta chưa một lần dự khảo!

      Chính như tôi, người đang gõ những dòng lập luận có vẻ như thuyết phục này, tôi tự biết mình thuộc loại người hội tụ nhiều thứ kém cõi: Chưa bao giờ làm được cây nào ra hồn, chưa hề tham gia chấm thi gì cho ai, chưa bao giờ dám phê phán, tranh luận những vấn đề về nghệ thuật với ai, cũng không thể… đẻ ra được cái trứng vịt lộn nào. Thế nhưng, rõ ràng là tôi vẫn có cảm xúc thích thú, đắm say trước một cây cảnh đẹp và vẫn cứ cảm thấy… ngon miệng mỗi khi được nhấm cái trứng lộn cùng với vài lon Heineiken chính hiệu!

      Hôm nay bỗng có chút cảm hứng, Dailoc tôi xin có mấy lời bàn cùng bác Bình Minh và các TV AgriViet về chủ đề này. Chắc chắn khó tránh khỏi chủ quan và hời hợt, xin được nghiêng mình thọ giáo.

      [​IMG]
       
      Last edited: 20/10/10
      7 thành viên thích bài này.
    11. Mục-Tử

      Mục-Tử Nông dân @ VIP

      Bài viết:
      3.144
      Đã được thích:
      4.744
      Tình cờ đi ngang đề mục này, bỗng dưng muốn góp 1 chút ý vui :

      Con vịt nó đẻ ( bản năng tự nhiên, hoàn vô thức và không thể tự chỉnh sửa) lại đem so sánh sánh với bàn tay sáng tạo theo ý muốn theo trình độ tay ngề của từng người,( hoàn toàn có ý thức, và có tạo tác theo ý muốn)
      Có cái gì đó lệch lạc trong nhận thức của người viết !!! không những thế thêm lại thêm1 cái liên kết dị kì. Giữa 1 con ngườichỉ biết ăn nhậu cái của con vịt đẻ ra, với 1 con vịt chỉ biết mò cua bắt ốc, rồi đẻ và không biết nhậu và biết ngon là gì
      Một cách so sánh khập khiểng của xảo thuật lí luận, hóa ra hôm nay ở đây vẫn có tác dụng..
      Lí luận như bác, các ngệ nhân nên bỏ vườn không chăm sóc nữa.không tạo tác đường nét nữa ( vì chỉ là con vịt thôi) mà để thì giờ đó để ăn nhậu cái của người khác đẻ ra..và "kiếm chuyện" rồi thẩm định nó ngon hay dở..đó mới là ông thày?
       
      Last edited: 22/10/10
      2 thành viên thích bài này.

    Chia sẻ trang này

    Đang tải...
    Đang tải...