Nhu cầu nâng cấp hệ thống hạ tầng giao thông huyết mạch, cảng biển nước sâu, trung tâm logistics và lưới điện truyền tải năng lượng tái tạo đang mở ra cơ hội đầu tư hạ tầng quy mô chưa từng có cho khu vực tư nhân. Khung pháp lý của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Luật PPP 2020) được ban hành nhằm tạo lập một cơ chế minh bạch để thu hút các nhà đầu tư chiến lược thông qua các hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO) hoặc Quản lý - Vận hành (O&M). Tuy nhiên, việc rót hàng nghìn tỷ đồng vào một dự án hạ tầng kéo dài từ 20 đến 50 năm luôn đặt các liên danh nhà đầu tư và các ngân hàng hợp vốn tài trợ dự án vào những rủi ro thể chế và rủi ro chính sách vô cùng lớn.
Nút thắt sinh tử lớn nhất của một hợp đồng PPP chính là Cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu được quy định tại Điều 82 Luật PPP. Bản chất của các dự án hạ tầng là phụ thuộc hoàn toàn vào lưu lượng phương tiện thực tế và mức phí dịch vụ được phê duyệt. Khi doanh thu thực tế bị sụt giảm xuống dưới mức 75% so với phương án tài chính trong hợp đồng do nguyên nhân từ sự thay đổi quy hoạch giao thông của Nhà nước hoặc do việc điều chỉnh giá vé bị trì hoãn bởi các lý do an sinh xã hội, Nhà nước cam kết chia sẻ 50% phần chênh lệch giảm này. Tuy nhiên, quy trình để được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận chi trả khoản bù đắp doanh thu từ nguồn dự phòng ngân sách là một hành trình thủ tục vô cùng gian nan, đòi hỏi phải thông qua kiểm toán nhà nước và phê duyệt của các cấp thẩm quyền. Nếu hợp đồng dự án không được lập thảo kỹ thuật chặt chẽ, doanh nghiệp dự án sẽ rơi vào tình trạng mất cân đối dòng tiền trả nợ ngân hàng dẫn đến nguy cơ phá sản dự án.
Thêm vào đó, cam kết bảo đảm cân đối ngoại tệ và cơ chế bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn là mối quan tâm hàng đầu của các tổ chức tín dụng quốc tế khi cấp vốn vay không truy đòi (Non-recourse Financing). Nếu cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định đơn phương trưng dụng, quốc hữu hóa hoặc chấm dứt hợp đồng dự án vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc lợi ích công cộng, doanh nghiệp dự án bắt buộc phải được bảo đảm nhận lại toàn bộ giá trị vốn đầu tư đã bỏ ra cộng với mức lợi nhuận hợp lý tính đến thời điểm chấm dứt. Sự vắng mặt của các điều khoản bồi hoàn rõ ràng sẽ khiến các nhà tài trợ vốn quốc tế từ chối giải ngân, làm tê liệt toàn bộ tiến độ triển khai dự án hạ tầng.
Để điều hướng và đàm phán thành công một hợp đồng dự án PPP với các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà đầu tư cần sự đồng hành của một đội ngũ tư vấn pháp lý dự án hạ tầng chuyên sâu. Là đơn vị am hiểu thể chế công - tư và cấu trúc tài chính dự án phức tạp, Công ty luật Legalzone đóng vai trò là nhà tư vấn chiến lược cho các nhà đầu tư và nhà thầu hạ tầng. Doanh nghiệp và các liên danh nhà đầu tư có thể tìm hiểu thêm về các dịch vụ tư vấn doanh nghiệp và dự án chuyên sâu tại: Dịch vụ pháp lý doanh nghiệp rõ phạm vi, rõ giá | LegalZone . Các luật sư sẽ trực tiếp tham gia thẩm định hồ sơ mời thầu, đàm phán hợp đồng BOT/BTO với các bộ ngành, thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu tối ưu và xây dựng phương án phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo vệ an toàn cho nguồn vốn hàng triệu USD của nhà đầu tư tư nhân trong suốt vòng đời dự án.
Nút thắt sinh tử lớn nhất của một hợp đồng PPP chính là Cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu được quy định tại Điều 82 Luật PPP. Bản chất của các dự án hạ tầng là phụ thuộc hoàn toàn vào lưu lượng phương tiện thực tế và mức phí dịch vụ được phê duyệt. Khi doanh thu thực tế bị sụt giảm xuống dưới mức 75% so với phương án tài chính trong hợp đồng do nguyên nhân từ sự thay đổi quy hoạch giao thông của Nhà nước hoặc do việc điều chỉnh giá vé bị trì hoãn bởi các lý do an sinh xã hội, Nhà nước cam kết chia sẻ 50% phần chênh lệch giảm này. Tuy nhiên, quy trình để được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận chi trả khoản bù đắp doanh thu từ nguồn dự phòng ngân sách là một hành trình thủ tục vô cùng gian nan, đòi hỏi phải thông qua kiểm toán nhà nước và phê duyệt của các cấp thẩm quyền. Nếu hợp đồng dự án không được lập thảo kỹ thuật chặt chẽ, doanh nghiệp dự án sẽ rơi vào tình trạng mất cân đối dòng tiền trả nợ ngân hàng dẫn đến nguy cơ phá sản dự án.
Thêm vào đó, cam kết bảo đảm cân đối ngoại tệ và cơ chế bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn là mối quan tâm hàng đầu của các tổ chức tín dụng quốc tế khi cấp vốn vay không truy đòi (Non-recourse Financing). Nếu cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định đơn phương trưng dụng, quốc hữu hóa hoặc chấm dứt hợp đồng dự án vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc lợi ích công cộng, doanh nghiệp dự án bắt buộc phải được bảo đảm nhận lại toàn bộ giá trị vốn đầu tư đã bỏ ra cộng với mức lợi nhuận hợp lý tính đến thời điểm chấm dứt. Sự vắng mặt của các điều khoản bồi hoàn rõ ràng sẽ khiến các nhà tài trợ vốn quốc tế từ chối giải ngân, làm tê liệt toàn bộ tiến độ triển khai dự án hạ tầng.
Để điều hướng và đàm phán thành công một hợp đồng dự án PPP với các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà đầu tư cần sự đồng hành của một đội ngũ tư vấn pháp lý dự án hạ tầng chuyên sâu. Là đơn vị am hiểu thể chế công - tư và cấu trúc tài chính dự án phức tạp, Công ty luật Legalzone đóng vai trò là nhà tư vấn chiến lược cho các nhà đầu tư và nhà thầu hạ tầng. Doanh nghiệp và các liên danh nhà đầu tư có thể tìm hiểu thêm về các dịch vụ tư vấn doanh nghiệp và dự án chuyên sâu tại: Dịch vụ pháp lý doanh nghiệp rõ phạm vi, rõ giá | LegalZone . Các luật sư sẽ trực tiếp tham gia thẩm định hồ sơ mời thầu, đàm phán hợp đồng BOT/BTO với các bộ ngành, thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu tối ưu và xây dựng phương án phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo vệ an toàn cho nguồn vốn hàng triệu USD của nhà đầu tư tư nhân trong suốt vòng đời dự án.
