BQV FRESH 4.0 – PERMACULTURE THỦY SINH “MADE IN VIETNAM”
TƯ DUY LÀM NÔNG THUẬN TỰ NHIÊN – ÍT VỐN, ÍT LÃNG PHÍ, DỄ XOAY CHUYỂN.
Tham chiếu từ nguồn tư liệu của nhà nghiên cứu Bùi Quang Võ1. BQV FRESH 4.0 KHÔNG CHỈ LÀ MỘT MÔ HÌNH NUÔI.
BQV Fresh 4.0 không bắt đầu bằng câu hỏi:“Nuôi con gì để có nhiều tiền?”
Mà bắt đầu bằng câu hỏi:
“Mình đang có đất gì, nước gì, nguồn lực gì và có thể tổ chức chúng như thế nào?”
Từ đó, đất, nước, cây, cá, tép, ốc, cua, sinh vật nhỏ, chất hữu cơ và con người được tổ chức thành một hệ thống cùng hỗ trợ nhau.
Vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là học thuộc một mô hình.
Điều quan trọng là học cách thiết kế mô hình phù hợp với chính nơi mình đang sống.
2. “PERMACULTURE THỦY SINH – MADE IN VIETNAM” LÀ GÌ?
Có thể hiểu đơn giản:Permaculture Thủy Sinh là cách làm nông biết dựa vào tự nhiên, đặc biệt là tận dụng nước và hệ sinh thái nước để tạo ra thực phẩm và sinh kế.
“Made in Vietnam” nghĩa là:
Không bê nguyên một mô hình ở nơi khác về áp dụng.
Mà phải điều chỉnh theo đất, nước, khí hậu, sinh vật, vốn, lao động và tập quán của người Việt Nam.
Vì vậy:
Nơi nhiều nước thì tận dụng nước.
Nơi ít nước thì giữ nước.
Nơi có ao thì tận dụng ao.
Nơi có mương thì tận dụng mương.
Có gì dùng nấy, nhưng phải dùng đúng cách.
3. NGUYÊN TẮC ĐẦU TIÊN: ĐỊA HÌNH LÀ HẠ TẦNG.
Trước khi làm ao, đào mương hoặc mua con giống, hãy quan sát địa hình.Hãy nhìn xem:
Nước từ đâu đến?
Nước chảy về đâu?
Chỗ nào thấp?
Chỗ nào cao?
Chỗ nào giữ được nước?
Chỗ nào có thể làm nơi lắng nước?
Chỗ nào có thể trồng cây hoặc tạo sinh khối?
Sau khi hiểu địa hình mới quyết định nên làm gì.
ĐỪNG ÉP ĐẤT PHẢI THEO MÔ HÌNH.
HÃY THIẾT KẾ MÔ HÌNH THEO ĐẤT.
Đó là một trong những nguyên tắc quan trọng của BQV Fresh 4.0.
4. “NUÔI NƯỚC TRƯỚC – NUÔI CON SAU”.
Đây là cách nói rất đơn giản nhưng chứa một nguyên tắc quan trọng.Nhiều người bắt đầu bằng việc:
Mua cá giống → thả cá → mua thức ăn → cho ăn → xử lý khi nước xấu.
BQV Fresh 4.0 đi theo hướng ngược lại:
Chuẩn bị môi trường → tạo hệ sinh thái → tạo thức ăn tự nhiên → rồi mới đưa con giống vào.
Trong nước cần có:
Vi sinh vật có lợi.
Màng sinh học.
Sinh vật phù du.
Thực vật thủy sinh phù hợp.
Nơi trú ẩn.
Nguồn thức ăn tự nhiên.
Khi môi trường được chuẩn bị tốt, vật nuôi có thêm nguồn thức ăn và nơi sống tự nhiên.
Vì vậy:
MUỐN NUÔI CON TỐT, TRƯỚC HẾT PHẢI BIẾT NUÔI NƯỚC.
5. KHÔNG CHỈ NUÔI MỘT LOÀI
Một ao không nhất thiết chỉ có một loài.Nếu biết tổ chức, nhiều loài có thể sống ở những tầng và vị trí khác nhau.
Ví dụ:
Cá Rô Phi khai thác tầng nước.
Tép Đồng khai thác tầng đáy và các vùng trú ẩn.
Ốc Đắng tận dụng nguồn thức ăn và giá thể phù hợp.
Cua Đồng khai thác những khoảng sống khác trong hệ thống.
Cùng với đó là:
Cây thủy sinh.
Sinh vật phù du.
Vi sinh vật.
Màng sinh học.
Mỗi thành phần có một vai trò.
Do đó, mục tiêu không phải là:
“NUÔI CÀNG NHIỀU LOÀI CÀNG TỐT.”
Mà là:
“MỖI LOÀI ĐƯỢC ĐƯA VÀO PHẢI CÓ LÝ DO.”
6. BIẾN THỨ BỎ ĐI THÀNH THỨ CÓ ÍCH.
Người ít vốn không thể mua tất cả mọi thứ.Vì vậy, phải biết nhìn lại những gì đang có xung quanh.
Có thể tận dụng phù hợp:
Rơm rạ.
Cây cỏ.
Sinh khối thực vật.
Phụ phẩm nông nghiệp.
Bèo và các loại thực vật thủy sinh phù hợp.
Vật liệu cũ có thể tái sử dụng làm giá thể hoặc nơi trú ẩn.
Nhưng phải nhớ:
Không phải thứ gì bỏ đi cũng đưa trực tiếp xuống ao.
Phải xử lý phù hợp và kiểm soát lượng đưa vào để không làm nước ô nhiễm.
Mục tiêu là:
ÍT LÃNG PHÍ – GIẢM CHI PHÍ – TĂNG GIÁ TRỊ.
7. KHÔNG CẦN BẮT ĐẦU BẰNG CÔNG NGHỆ ĐẮT TIỀN.
Đối với cộng đồng ít nguồn lực, một hệ thống tốt phải dễ làm, dễ sửa và dễ mở rộng.Không nhất thiết phải bắt đầu bằng máy móc đắt tiền.
Có thể bắt đầu từ:
Ao đất.
Mương có sẵn.
Bể cũ.
Rổ, sọt và vật liệu có thể tái sử dụng.
Giá thể đơn giản.
Cây thủy sinh phù hợp.
Sau khi hệ thống hoạt động tốt mới tính đến việc đầu tư thêm thiết bị.
LÀM NHỎ – LÀM THỬ – LÀM ĐÚNG – RỒI MỚI MỞ RỘNG.
Đó là tinh thần:TIỂU – NHUYỄN – CƯƠNG
Tiểu: Bắt đầu nhỏ.
Nhuyễn: Luôn linh hoạt.
Cương: Giữ vững nguyên tắc.
8. KHÔNG CÓ MỘT CÔNG THỨC CHO MỌI NƠI.
Một hộ có 1.000 m² không thể làm giống hộ có 10.000 m².Vùng nhiều nước không thể làm giống vùng thiếu nước.
Vùng ngọt không thể làm giống vùng chịu mặn.
Người có vốn khác người ít vốn.
Vì vậy, BQV Fresh 4.0 không nên được hiểu là:
“Ai cũng phải làm đúng một kiểu.”
Mà là:
“GIỮ NGUYÊN TẮC – THAY ĐỔI CÁCH LÀM.”
Đây là lý do mô hình có thể được chia thành nhiều mô-đun nhỏ, rồi ghép lại tùy điều kiện.
9. KHI THỜI TIẾT VÀ THỊ TRƯỜNG THAY ĐỔI, PHẢI BIẾT XOAY CHUYỂN.
Làm nông hiện nay không thể chỉ tính cho một mùa vụ bình thường.Phải chuẩn bị cho:
Mưa lớn.
Nắng nóng.
Khô hạn.
Nước thay đổi.
Dịch bệnh.
Giá thức ăn tăng.
Giá nông sản giảm.
Khi điều kiện thay đổi, hệ thống phải có khả năng thay đổi theo.
Có thể:
Giữ nước khi khô.
Thoát và điều tiết nước khi mưa lớn.
Tăng thức ăn tự nhiên khi thức ăn mua ngoài tăng giá.
Thay đổi đối tượng sản xuất khi thị trường thay đổi.
Không phụ thuộc hoàn toàn vào một loài hoặc một nguồn thu.
Đó gọi là:
XOAY CHUYỂN.
Không cố chống lại mọi thay đổi.
Mà thay đổi cách làm để thích nghi với thay đổi.
10. TỪ MỘT CÁI AO ĐẾN MỘT HỆ SINH KẾ.
Một cái ao chỉ tạo ra cá.Nhưng một hệ thống được thiết kế tốt có thể tạo ra nhiều giá trị:
Cá.
Tép.
Ốc.
Cua.
Rau.
Sinh khối.
Con giống.
Thức ăn tự nhiên.
Phân hữu cơ.
Và quan trọng nhất:
TẠO RA NHIỀU DÒNG THU NHẬP HƠN CHO GIA ĐÌNH.
Đây là lý do BQV Fresh 4.0 không chỉ nhìn vào năng suất của một loài.
Mục tiêu là tối ưu cả hệ thống sinh thái và sinh kế.
11. BÙI QUANG VÕ – NGƯỜI KIẾN TẠO TƯ DUY HỆ THỐNG.
Có thể nhìn vai trò của Bùi Quang Võ qua một cách rất đơn giản:Không chỉ nghĩ cách nuôi một con cá.
Mà nghĩ cách tổ chức cả hệ thống để cá, tép, ốc, cua, cây, nước và con người cùng tạo ra giá trị.
Không chỉ hỏi:
“Nuôi gì?”
Mà hỏi:
“Đất này có gì?”
“Nước này có gì?”
“Có thể tận dụng gì?”
“Loài nào phù hợp?”
“Chi phí nào có thể giảm?”
“Làm thế nào để người ít vốn cũng làm được?”
“Nếu thời tiết hoặc thị trường thay đổi thì xoay chuyển ra sao?”
Đó chính là tư duy của một kiến trúc sư hệ thống.
12. CỐT LÕI CỦA “MADE IN VIETNAM”.
“Made in Vietnam” không phải là lấy một mô hình nước ngoài rồi đổi tên.Đó là:
Quan sát điều kiện Việt Nam.
Tận dụng nguồn lực Việt Nam.
Sử dụng sinh vật phù hợp với Việt Nam.
Giảm sự phụ thuộc vào đầu vào đắt tiền.
Thiết kế cho người Việt Nam có thể làm được.
Và quan trọng nhất: Có thể thay đổi theo từng vùng.
Đó là cách biến một nguyên lý chung thành một giải pháp phù hợp với thực tế Việt Nam.
13. MỘT CÂU DỄ NHỚ CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU
Nếu phải nhớ toàn bộ BQV Fresh 4.0 chỉ bằng một chuỗi đơn giản, hãy nhớ:NHÌN ĐẤT → HIỂU NƯỚC → NUÔI NƯỚC → TẠO HỆ SINH THÁI → NUÔI CON → TẠO SẢN PHẨM → TẠO SINH KẾ → BIẾT XOAY CHUYỂN.
Và nếu chỉ nhớ một câu:
“NUÔI NƯỚC TRƯỚC – NUÔI CON SAU; LÀM NHỎ – LÀM ĐÚNG – RỒI MỞ RỘNG.”
Đó là cách đưa tư duy Permaculture Thủy Sinh – Made in Vietnam từ một ý tưởng trở thành một phương pháp thực hành mà người dân, hộ gia đình, HTX và cộng đồng ít nguồn lực có thể hiểu, làm và từng bước phát triển theo điều kiện của chính mình.
Last edited:
