Đề-tài nầy hấp-dẫn quá!
Tui trước có nuôi dê. Lúc đó nuôi mà không có chút ý niệm nào, bởi còn nhỏ lắm, mới khoảng 13-14 tuổi. Do bởi lúc nhỏ tui bồng em gái tui, mới 6 tháng tuổi, bước ngang cái võng, vấp té làm gãy chân em, Thầy thuốc phải bó nẹp tre cả tháng mới bỏ ra... Mẹ lo-lắng nên mất sửa! Em phải bú sửa hộp nên chậm lớn, Cha mua 1 con dê cái về nuôi. Mẹ vắt sửa, phần tui thương em, và muốn chuộc lỗi với em, nên đi học về là tui lùa dê ra đồng, cho nhập với mấy bầy dê khác, chiều về đi xin sua đủa (tỉa nhánh) khắp xóm về cho dê ăn đêm. Mình xin tỉa nhánh sua đủa, bà con thích lắm, do bởi cây được tỉa nhánh mọc thẳng, cao rất nhanh.
Dê đẻ 2 con, rồi sau đó dê con lớn lên đẻ tiếp. Bầy dê khi được chục con thì có người đến hỏi mua. Lúc đó chỉ có người gốc Ấn mua thôi. Bán dê đực, giữ dê cái. Sau, đực cái gì cũng lựa ra bán, để giữ đàn dê vừa đủ sức săn-sóc của tui.
Sau nầy qua Úc, tui thấy người Úc nuôi Cừu ngoài đồi núi, nhưng dê thì nuôi gần nhà dể dễ vắt sửa. Sửa dê rất mắc, gía bây giờ là 12 đô Úc 1 lít. Mấy năm trước, tui về VN qua, có mang lén theo mấy hạt sua-đủa, gieo trồng lên chưa được bao cao thì mùa đông đến, chết rụi!
Khi trông sua đủa, tui nhắm 2 mục-đích :
1- Bán bông sua đủa.
2- Lá sua-đủa nuôi dê.
Chuyện làm thịt dê mà cho uống rượu rồi cột dê vào trụ, lấy roi quất, dê la dậy hàng xóm, gia-đình tui cũng đã từng làm. Nói đúng ra là người thợ nấu Cha tui mời tới làm vậy. Ông giải-thích là làm vậy thịt dê sẽ không hôi. Sai! Vẫn hôi.
Bây giờ tui biết tại sao người ta trước khi giết dê lại đánh đập chúng. Mà không phải chỉ dê không đâu? Bò, cừu cũng vậy. Đây là cách làm của người theo Hồi-giáo. Đó không phải là nét riêng văn-hóa, mà là một nghi-lễ tôn-giáo khi giết thịt, gọi là Halal (đọc là Ha-lồ). Nước Úc và Nam-dương, quốc-gia có 200 triệu tín-đồ Hồi-giáo hiện đang lủng-củng ngoại-giao vì Úc khám-phá ra Cừu, Bò của Úc xuất-cảng qua Nam-dương, bị giết thịt theo kiểu đánh đập kể trên. Hiện chưa giải-quyết xong.
Trở lại, sau nầy tui biết được cách làm dê không hôi. Dê không có tuyến hôi, hay hạch hôi mà mùi nồng-nặc của dê là do mồ-hôi lâu ngày đọng trong lông. Dê gìa hôi hơn dê non là vậy. Nên cách làm dê để không bị hôi cũng dễ, bạn làm như sau :
- Dê sau khi cắt cổ, được treo lên.
- Chuẩn bị một số khăn lau sạch.
- Dê sẽ được lột da. Con dao lột phải chuyên dùng cho việc nầy.
- Lột thật kỹ. Không bàn tay nào đã đụng vào lông dê được đụng vào chỗ thịt sau khi lột da.
- Lỡ đụng vào, thì dùng ngay khăn sạch để sẵn bên, lau ngay, hay lạn mỏng chỗ đó bỏ đi.
- Như vậy, ngay từ đầu cho đến khi con dê sẵn-sàng ra thịt : lông dê không đụng vào thịt, cũng không được rửa nước.
Rồi, vậy là bạn có một bữa thịt dê ngon lành.
Nói lại chuyện nuôi dê. Một mẫu đất, không biết bạn có định trồng gì, nhưng cũng xin góp ý để bạn có thêm đường binh. Tui không biết sâu xa về dê, tui chỉ nói theo điều nhận-xét riêng :
- Dê khác với cừu, rất sợ nước, sợ ẩm.
- Ăn được nhiều cây lá, kể cả gai góc, không kén ăn. Với một đống rác có khi dê tìm được nhiều thứ ăn được.
- Dê ăn cỏ, có khi nhổ tận rễ.
Với nửa mẫu đất, tui sẽ làm chuồng và bãi cỏ như sau :
(*)- 1 công đất làm chuồng :
- Dê thích ngủ sàn cao.
- Sàn nên cao khoảng 1m.
- Sàn dài bao nhiêu là tùy số dê, nhưng bề ngang không nên rộng quá 2m, để tiện cho việc xúc phân.
- Hết sức cẩn-thận khi ghép ván hay cây làm sàn. Dê hay húc nhau dù ngoài đồng hay trong chuồng. Chân dê hay bị lọt kẻ ván, may lắm là khi nghe "nạn-nhân" lọt chân kẻ ván la om-sòm, chúng ta ra gở mà chân chưa gãy. Nhớ điểm nầy!
(*)- Phần đất 4 công còn lại :
- Chia làm 4, rào vững chắc thành 4 ô đất.
- Mỗi ô nầy đều có cỗng thông với chuồng dê.
- Trồng bất cứ loại cỏ thích hợp vào đất.
- Chỉ mở cỗng 1 ô thôi. Khi dê ăn hết cỏ ô nầy, mở cỗng ô 2.
- Xới đất, bồi-bổ ô 1 bằng phân dê, phân hóa-học và mầm hay hột cây, cỏ mới.
- Dê ăn đến ô 4, thì ô 1 đã sẵn-sàng để mỡ cỗng.
Đây là cách người Úc nuôi bò, cừu. Những ô đất như vậy của họ tính bằng chục mẫu, băng đồi, băng núi họ vẫn rào và vẫn cày và gieo hạt cỏ, chờ cho cỏ lên "đúng lứa" mới mở cỗng đổi ô kế bên cho bò, cừu của họ.
Tại miền Nam VN, có thêm 1 lợi điểm nữa là rất thích-hợp với cây sua-đủa. Dê gặp sua-đủa thì ăn quên thôi, nhai luôn cả cọng nhánh. Sua-đủa trồng dọc hàng rào. Để ý trồng cách nào cho dê không cạp vỏ thân cây được.
Một vài góp ý thô-thiển.
Thân.
